Istorija

Po svedočenju najnovijih arheoloških nalaza, na priobalnom delu Kanjiže (danas: Ribarski trg), postoje tragovi ljudskih naseobina počev od bronzanog doba, dok nas najdrevniji tragovi čoveka na teritoriji opštine, u Trešnjevcu, vode do doba klesanog kamena (neolita). Formiranje ljudskih naselja u praistorijskom dobu objašnjava se površinskim karakteristikama i obiljem vode ovog kraja kao i činjenicom da se ispod ušća Moriša nalazio jedan od najranije poznatih plićaka, prelaza, kroz Tisu.

    

 Pored mesta prelaženja na Tisi, za obezbeđivanje prelaza, u rimskom dobu, te za vreme seobe naroda, stvoreno je stražarsko mesto na najvišoj tački prirodnog predela, a potom zemljano utvrđenje kod ušća potoka Kereš. Potok je u IX veku dobio ime od Slovena koji su tu živeli. Ovaj naziv se u prvim pisanim dokumentima po dolasku Mađara u domovinu javlja u obliku Knesa (Cnesa), odnosno Kenesna (Cenesna), i predstavlja jedan od slovenskih toponima koji su očuvani u potisju.

.           Kanjiža se pominje i u opisnom izvoru, u istoriji dolaska Mađara u domovinu od Anonimusa (Anonymus: Bezimeni). U ovome se Kanjiža pominje kao mesto gde su Mađari 896. godine prešli Tisu da bi osvojili predeo između Moriša, Tise i Dunava, da ga preotmu od bugarskog kneza Glada. Ovaj izvor dokazuje da je Kanjiža na početku XIII veka, u vreme Anonimusevo, važila za poznat prelaz na Tisi.

            Od tadašnjih susednih naselja koja su preživela oluje istorije sve do današnjih dana, u izvorima se javlja Adorjan y XII, te u XIII veku Martonoš, a na početku XVI veka  Horgoš. Ova bogata zemljoradnička, ribarska i stočarska naselja su postala žrtve turske najezde.

 U drugoj polovini XVIII veka nazaduje turska vlast i uskoro počinje njeno potiskivanje. Hrišćanski savez, pod rukovodstvom habzburške Austrije, 1686. je oslobodio veći deo Ugarske, tako i teritoriju današnje opštine Kanjiža, 20. oktobra (stoga Kanjiža slavi 20. oktobar kao Dan opštine). Godine 1700. uvrštena je u sastav Potiske vojne krajine. Ponovo naseljeno kanjiško utvrđenje koje se u tursko vreme nazivalo Feldvar (mađ. Földvár, "Zemljano utvrđenje") tada dobija naziv Stara Kanjiža (Ókanizsa).

               U prvoj polovini XIX veka Kanjiža se brže razvijala u okviru privilegovanog Krunskog distrikta od susednog Martonoša, ali je zaostajala u odnosu na susednu Sentu. Najbrže se razvijao Horgoš, zahvaljujući geografskom položaju, činjenici što je ležao na putu Segedin-Subotica, na raskršću sa putnim pravcem prema Senti. Istovremeno, promet Kanjiže je bio povećan zahvaljujući prelazu na Tisi i činjenici da je naselje ležalo na poštanskom putu Subotica-Temišvar.

              Borba za slobodu je stvorila osnove za građansku ravnopravnost i epohalnu promenu u privredi: ukinut je Krunski distrikt, kmetovi su postali gazde-zemljoradnici a i Kanjiži je postepeno vraćen izgled gradića. U drugoj polovini HIX veka ubrzao se razvoj: u okolini niču nova naselja i prostor se  prugom povezuje preko susedne Sente, odnosno Segedina sa udaljenijim krajevima zemlje i sveta.

Na kraju XIX veka, na prostoru između Segedina i Sente, Kanjiža stupa na čelo razvoja: broj njenih stanovnika se sporo ali bez kolebanja povećava, njena privreda zasnovana na lokalnim prirodnim resursima, razvija se.

                                        

 Opština 1904. prima naziv Mađarska Kanjiža. U godini sticanja ranga grada (1908.) dobije grb: u sredini štita sa šiljastim donjim delom stoji mađarski konjanik koji u desnoj ruci drži mač sa vrhom na gore, a u levoj ruci ralo oslonjeno na zemlju, dok se iznad štita nalazi grbna kruna. Grad u ovo vreme raspolaže sa toliko bogatim prihodima od pašarina da od njih može da pokrije sve troškove opštinske uprave, komunalnih poslova, javnog zdravstva i obrazovanja.

 Početkom XX veka je izgrađena Gradska kuća koja i danas služi kao sedište gradske uprave (1911) i katolička crkva Svetog Pavla (1912). U blizini grada je otkrivena lekovita voda i uskoro je izgrađena (1913) u Narodnom parku banja koja se do danas razvila u centar za rehabilitaciju i rekreaciju. Veleposednik Jožef Tot na svom imanju podiže crkvu i oko crkve naseljava selo (1905.) koje po njemu dobije naziv Totovo Selo. Svetski rat preseca poletnu urbanizaciju, grad gubi pet stotina ljudi i trijanonskim mirom menja državu: pripada Jugoslaviji. 

Prvi svetski rat je doneo burne promene u životu Kanjiže. Na teritoriji nekadašnjih gradskih javnih pašnjaka naseljavano je slovensko stanovništvo, te su osnovana naselja Velebit i kasnije Vojvoda Zimonjić. Vremenom nastaju i druga naselja, a burne promene se dešavaju i za vreme Drugog svetskog rata. Međutim, privredna i demografska struktura grada je uglavnom ostala nepromenjena sve do šesdesetih godina XX veka, kada počinje ekonomski uspon i u poljoprivredi i industriji. Počinje eksploatacija nafte, modernizacija puteva, izgrađuje se novi most na Tisi. Nakon poplave Tise 1970. godine izgrađen je i novi nasip i Kanjiža je dobila novo stambeno područje refulacijom ušća Kereša. Znatno se razvija građevinska industrija, proizvodnja građevinskog materijala, metalna industrija, proizvodnja izolacionog materijala. Izgradilo se novi rekreacioni centar sa lekovitom banjom, stvarali su se i uslovi intenzivne poljoprivrede, i stočarstva.

 

(Izvor: www.kanjiza.rs)

 


Turizam
Glavni trg 1, Kanjiža
Tel/Fax: 024/873-249, 024/875-166 lokal 230
Kontakt forma